Los de slaap op, en misschien volgt het drinken dan vanzelf. Dat is het idee achter een nieuwe analyse in Drug and Alcohol Dependence. Onderzoekers gaven zware drinkers met slapeloosheid een online slaapprogramma en volgden zes maanden lang hoe vaak ze dronken. Ze gingen minder drinken. Vrouwen nog duidelijker dan mannen.

Ik schreef eerder al dat een slechte nacht voor het drinken het risico op een black-out verhoogt, ook bij dezelfde hoeveelheid. Die studie ging over één nacht. Deze stelt een grotere vraag. Als je de slapeloosheid zelf aanpakt, verandert het drinken dan ook?

Een verschil tussen de seksen lag eigenlijk wel voor de hand. Eerder onderzoek wijst erop dat slecht slapen en problematisch drinken bij vrouwen sterker samenhangen. Toch had volgens de auteurs nog niemand gekeken of een behandeling voor slapeloosheid het drinken bij mannen en vrouwen anders verandert.

Wat ze deden

Het team voegde de gegevens van twee klinische onderzoeken samen. Wie mee wilde doen, moest aan drie eisen voldoen:

  • minstens één binge per week (4 of meer drankjes achter elkaar voor vrouwen, 5 of meer voor mannen)
  • een AUDIT-score (Alcohol Use Disorders Identification Test) boven 7, een teken van risicovol drinken
  • een ISI-score (Insomnia Severity Index) boven 14. Dat is echte slapeloosheid, niet af en toe een onrustige nacht

Er bleven 184 mensen over. Daarvan kregen er 102 via loting SHUTi (Sleep Healthy Using the Internet), een digitale vorm van cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid. De andere 82 volgden een actief controleprogramma. Zo waren beide groepen negen weken met iets bezig.

Deelnemers hielden zelf bij hoe ze sliepen en dronken, op vier momenten: bij de start, direct na de negen weken, en na drie en zes maanden. Twee drinkmaten tellen hier. Op hoeveel dagen dronk iemand überhaupt, en hoeveel van die dagen waren zware drinkdagen?

Wat ze vonden

Op de langere termijn werkte SHUTi bij vrouwen beter dan bij mannen, op elke belangrijke uitkomst:

  • Slaap. Vrouwen gingen er meer op vooruit.
  • Drinkdagen. Vrouwen dronken op minder dagen dan voorheen, en die daling was groter dan bij mannen.
  • Zware dagen. Ook het aantal zware drinkdagen ging bij vrouwen harder omlaag.

Alle drie de verschillen tussen mannen en vrouwen waren statistisch significant (p ≤ 0,038).

De effectgroottes laten zien hoe groot dat verschil is. De onderzoekers maten per groep de verandering ten opzichte van het eigen beginpunt, met Cohens d (een standaardmaat voor de grootte van een verandering). Bij vrouwen met SHUTi lag de daling in drinken tussen 0,92 en 2,23. Bij mannen met SHUTi tussen 0,65 en 1,95.

Kijk wel even naar die cijfers van de mannen. Een d van 0,65 tot 1,95 is nog steeds een flinke verandering. Bij mannen faalde SHUTi dus niet. Beide seksen hadden er baat bij, vrouwen alleen meer.

Wat het betekent

Wat mij het meest boeit, is de richting van het effect. Niemand kreeg te horen dat hij minder moest drinken. Het programma ging over slaap, en toch daalde het aantal drinkdagen. Dat past bij het idee dat alcohol voor sommige mensen deels een slaapmiddel is. Een slecht slaapmiddel. Als inslapen makkelijker gaat, heeft dat drankje 's avonds gewoon minder te doen.

En waarom dat verschil tussen vrouwen en mannen? Dat staat niet in het artikel. Het stelt het verschil vast en houdt daar op. Ik zou kunnen gokken, maar deze data geven geen uitsluitsel, en een mechanisme verzinnen doe ik liever niet. Eén bevinding over sekseverschillen houd ik wel in mijn achterhoofd: een hersenroute die met bingedrinken samenhangt en bij mannen en vrouwen in tegengestelde richting werkt. Andere studie, andere vraag. Maar het is opnieuw een aanwijzing dat 'zware drinker' niet één type mens is.

Ik zou dit niet te ver doortrekken. Drie redenen. Alle cijfers zijn zelf gerapporteerd: geen slaaptrackers, geen biomarkers voor alcohol. De steekproef komt uit twee aparte onderzoeken, en verschillen tussen hun protocollen kunnen het beeld vertroebelen. Bovendien stopt de follow-up na zes maanden, dus of de verandering blijft, weten we niet.

Wat ik er in de praktijk uit haal: slaap en drinken beïnvloeden elkaar in beide richtingen. Late drankjes maken je nachten slechter. Na een slechte nacht verdraag je de volgende avond minder, en lonkt dat volgende drankje juist meer. Veel van die cirkel draait op timing die je niet ziet. Het laatste glas voelt als ontspannen, maar als je gaat liggen zit de alcohol nog gewoon in je lijf. AlcoBalance laat je op het moment zelf zien wanneer je weer op nul zit, en zet dat naast het tijdstip waarop je wilt slapen en wat je morgen te doen hebt. Stoppen of er nog eentje nemen wordt dan een bewuste keuze. Die maak je terwijl je de avond nog zelf stuurt, niet pas de volgende ochtend als je met de gevolgen zit.

Nog één kanttekening. Deze studie ging over mensen met echte slapeloosheid en een patroon van zwaar drinken. Hoe groot het effect is, zegt dus weinig over iemand die na een bruiloft een keer slecht slaapt. De richting is alleen lastig te negeren: toen de slaap veranderde, veranderde het drinken mee. In dit onderzoek sterker bij vrouwen.

Bron: Drug and Alcohol Dependence, DOI