Een fles wijn in Europa krijg je met een doorgestreepte zwangere vrouw. Misschien een auto. Misschien een minimumleeftijdsbadge. Ik heb op luchthavens en in buurtwinkels door heel het continent zoveel flessen opgepakt dat het me nauwelijks meer opvalt. Wat bijna nooit op het etiket staat, is iets over wat de alcohol met je lever, je slaap of je geheugen doet. Een nieuwe winkelaudit in 13 landen maakte precies duidelijk hoe dun die informatie is.

Wat ze deden

Onderzoekers bezochten 32 winkels in 23 steden in 13 Europese landen en auditeerden 1.636 alcoholproducten. Het uitgangspunt: gezondheidswaarschuwingen op etiketten moeten consumenten informeren - maar er is weinig recente data over wat die etiketten eigenlijk zeggen. Dus haalden ze flessen van de schappen en noteerden wat erop stond - of er een gezondheidswaarschuwing aanwezig was, welk onderwerp die behandelde, en of de vorm een pictogram, tekst, of beide was. Een momentopname, geen trendonderzoek.

Wat ze vonden

69,7% van de 1.636 producten had minstens één gezondheidswaarschuwing. De verdeling per onderwerp:

  • Zwangerschap: 68% van de gelabelde producten
  • Rijden onder invloed: 21,4%
  • Leeftijdsgrenzen: 16,6%
  • Verantwoord drinken: 6,9%
  • Gezondheidsschade door alcohol: 0,3%

Ongeveer 1 op de 4 producten (26,7%) had waarschuwingen die meer dan één onderwerp behandelden. De verdeling naar vorm: meestal alleen pictogrammen (62,3%), waarbij 6,7% een pictogram met tekst combineerde en 0,7% alleen tekst gebruikte. Een pictogram communiceert in grove lijnen - een doorgestreepte zwangere vrouw is meteen te begrijpen. Een gecombineerde pictogram-en-tekstwaarschuwing kan veel meer zeggen: wat het risico is, voor wie, hoe ernstig. Die combinatie kwam voor bij minder dan 1 op de 15 producten.

De dekking per land verschilde sterk. Litouwen, Frankrijk en Nederland hadden bij meer dan 90% van de producten minstens één waarschuwing. Kroatië, Polen, Slovenië en Griekenland zaten allemaal onder de 50%. De spreiding is groot genoeg om betekenisvol te zijn, ook al is de steekproef dun (32 winkels in 13 landen is niet nationaal representatief; ik zou de landencijfers als richtinggevend beschouwen). Het patroon volgt de regelgeving: de landen met hoge naleving hebben wetgeving die waarschuwingen verplicht stelt; de andere landen leunen op vrijwillige toezeggingen van producenten.

Wat het betekent

Het cijfer van 0,3% is degene die bij me is blijven hangen. Het etiketteringssysteem, zoals het nu werkt, is opgebouwd rond communicatie naar specifieke risicogroepen - zwangere vrouwen, bestuurders, minderjarigen. Die waarschuwingen bestaan met goede reden en gaan over reële risico's. Maar de gewone volwassen drinker - degene die gewoon wil begrijpen wat hij of zij consumeert - krijgt bijna niets dat relevant is voor die situatie.

Een zwangerschapspictogram is iets waar producenten weinig reden hebben om zich tegen te verzetten: het richt zich op een specifieke subgroep en zegt niets ongemakkelijks over het product voor de rest van ons. Een waarschuwing over verstoorde slaap, of over wat regelmatig drinken op de lange termijn met de lever doet, is een ander soort claim. Die zegt dat het product een gezondheidsrisico kan zijn voor elke volwassene die het gebruikt. Waarschijnlijk is dat de reden dat die claim nauwelijks voorkomt.

De verdeling per land maakt de structurele oorzaak zichtbaar. De drie landen met de hoogste naleving - Litouwen, Frankrijk, Nederland, allemaal boven de 90% - hebben nationale wetgeving. De vier laagste - Kroatië, Polen, Slovenië, Griekenland, allemaal onder de 50% - leunen op zelfregulering door de industrie. Het praktische verschil tussen vragen en verplichten is direct terug te zien in de cijfers.

Dat gat - bijna niets over wat alcohol op het moment zelf met de gewone drinker doet - is waar iets als AlcoBalance zit. Geen etiket, maar een live beeld van je eigen curve: je tempo nu, je peak, wanneer de fade komt. De fles communiceert naar een zwangere vrouw; de app communiceert naar jou.

De onderzoekers pleiten voor sterkere regelgeving op EU- of nationaal niveau. De vergelijking tussen landen maakt duidelijk waarom.

Bron: Drug and Alcohol Review, DOI