Op een fles wijn in Europa staat een doorgestreepte zwangere vrouw. Soms een auto. Soms een leeftijdsbadge. Ik heb er op luchthavens en in buurtwinkels in heel Europa zoveel opgepakt dat het me nauwelijks nog opvalt. Wat er bijna nooit op staat: iets over wat de alcohol met je lever doet, met je slaap, met je geheugen. Een nieuwe winkelaudit in 13 landen laat zien hoe dun die informatie werkelijk is.

Wat ze deden

Onderzoekers gingen langs 32 winkels in 23 steden in 13 Europese landen en namen 1.636 alcoholproducten door. Het uitgangspunt: gezondheidswaarschuwingen op etiketten horen de consument te informeren, maar recente data over wat die etiketten nou eigenlijk zeggen is er nauwelijks. Dus haalden ze flessen van het schap en noteerden wat erop stond. Stond er een gezondheidswaarschuwing op, waar ging die over, en was het een pictogram, tekst, of allebei. Een momentopname, geen trendonderzoek.

Wat ze vonden

69,7% van de 1.636 producten had minstens één gezondheidswaarschuwing. De verdeling per onderwerp:

  • Zwangerschap: 68% van de gelabelde producten
  • Rijden onder invloed: 21,4%
  • Leeftijdsgrenzen: 16,6%
  • Verantwoord drinken: 6,9%
  • Gezondheidsschade door alcohol: 0,3%

Ongeveer 1 op de 4 producten (26,7%) waarschuwde voor meer dan één onderwerp. Qua vorm was het meestal alleen een pictogram (62,3%); 6,7% combineerde pictogram met tekst en 0,7% had alleen tekst. Een pictogram werkt met grove streken. Doorgestreepte zwangere vrouw, meteen duidelijk. Een pictogram mét tekst kan veel meer kwijt: wat het risico is, voor wie, hoe ernstig. Die combinatie zat op minder dan 1 op de 15 producten.

Per land liep de dekking flink uiteen. Litouwen, Frankrijk en Nederland zaten boven de 90%. Kroatië, Polen, Slovenië en Griekenland alle vier onder de 50%. Die spreiding is veelzeggend, ook al is de steekproef dun: 32 winkels in 13 landen is niet nationaal representatief, dus ik lees de landencijfers als richting en niet als harde uitkomst. Het patroon volgt de regelgeving. Waar de naleving hoog is, bestaat wetgeving die de waarschuwing verplicht stelt. De rest heeft het bij vrijwillige afspraken van producenten gelaten.

Wat het betekent

Dat cijfer van 0,3% blijft bij me hangen. Het etiketteringssysteem is gebouwd om specifieke risicogroepen aan te spreken: zwangere vrouwen, bestuurders, minderjarigen. Terecht, want die risico's zijn echt. Maar de gewone volwassen drinker, die simpelweg wil weten wat er in zijn glas zit, krijgt vrijwel niks.

Tegen een zwangerschapspictogram hebben producenten weinig bezwaar. Het gaat over een afgebakende groep en zegt verder niets ongemakkelijks over het product voor de rest van ons. Een waarschuwing over verstoorde slaap, of over wat regelmatig drinken op den duur met je lever doet, is andere koek. Die zegt: dit product kan een gezondheidsrisico zijn voor iedere volwassene die het drinkt. Vandaar, vermoed ik, die 0,3%.

De landenverschillen laten zien waar het aan ligt. De drie koplopers (Litouwen, Frankrijk, Nederland, allemaal boven de 90%) hebben nationale wetgeving. De vier onderaan (Kroatië, Polen, Slovenië, Griekenland, allemaal onder de 50%) vertrouwen op zelfregulering door de industrie. Het verschil tussen vragen en verplichten staat gewoon in de cijfers.

En precies in dat gat, waar niemand je vertelt wat alcohol op het moment zelf met je doet, zit iets als AlcoBalance. Geen etiket maar een live beeld van je eigen curve: je tempo nu, je piek, en wanneer die weer zakt. De fles praat tegen een zwangere vrouw. De app praat tegen jou.

De onderzoekers pleiten voor strengere regels op EU- of nationaal niveau. De vergelijking tussen landen laat zien waarom.

Bron: Drug and Alcohol Review, DOI