Een nieuwe meta-analyse geeft een algeheel relatief risico van 1,03 voor alcohol en dementie door alle oorzaken. Ruis, dus. Dat totaalcijfer vind ik op zichzelf bijna nutteloos - interessant wordt het pas als je uitsplitst naar hoeveel mensen echt drinken.

Over "alcohol en hersengezondheid" wordt van twee kanten even hard geroepen. De ene studie zegt neuroprotectief. De volgende zegt neurotoxisch. Een meta-analyse lost dat niet op; die perst beide signalen gewoon in één getal. En dat getal hangt volledig af van de dosis.

Wat ze deden

Onderzoekers doorzochten PubMed, Embase, Cochrane Library en Web of Science naar studies die tot juli 2024 verschenen. Vier categorieën dementie: dementie door alle oorzaken (ACD), de ziekte van Alzheimer (AD), vasculaire dementie (VD) en overige. De kwaliteit van de studies beoordeelden ze met de Newcastle-Ottawa Scale (NOS), een standaardchecklist voor cohort- en case-controlstudies. Daarna gingen de data in subgroepen: drinkpatroon, regio, leeftijd.

Wat ze vonden

Totaal - alle drinkers tegenover niet-drinkers - geen significant verband met welk type dementie dan ook:

  • ACD: RR (relatief risico) = 1,03, 95% BI (betrouwbaarheidsinterval): 0,84-1,27
  • AD: RR = 0,97, 95% BI: 0,86-1,08
  • VD: RR = 1,09, 95% BI: 0,95-1,26

De categorie "overige dementie" kwam uit op RR = 0,62, maar het betrouwbaarheidsinterval was breed genoeg om 1 te omvatten (0,33-1,15). Daar heb je dus niets aan.

Splits je uit naar drinkpatroon, dan kantelt het beeld:

  • Licht/matig. 12% lager risico op ACD en AD (RR = 0,88 voor beide). Sterker in Europese populaties en in de leeftijdsgroep van 60-69 jaar.
  • Zwaar. Risico omhoog in elke categorie: ACD +18% (RR = 1,18), AD +29% (RR = 1,29), VD +25% (RR = 1,25).

Wat het betekent

De J-curve duikt in alcoholonderzoek zo vaak op dat ik hier niet van opkijk. Een beetje, en het verband neigt naar beschermend. Veel, en het slaat de andere kant op.

Bij die nulbevinding mag je best even stilstaan. Gooi je alle drinkers op één hoop, dan middelen de zware drinkers die het risico opdrijven en de matige drinkers die het misschien verlagen elkaar uit tot bijna nul. Daarom zegt één cijfer voor "alcohol en dementie" zo goed als niets.

Dat beschermende signaal houd ik voorlopig los vast. Eén reden: omgekeerde causaliteit. Mensen in een vroeg stadium van cognitieve achteruitgang stoppen vaak met drinken voordat ze de diagnose krijgen, waardoor geheelonthouders vanzelf een groep met hoger risico lijken. Tweede reden: definitiedrift. "Licht", "matig" en "zwaar" zijn tussen studies niet gestandaardiseerd - de definities schuiven per artikel op, dus de drempel waar beschermend omslaat in schadelijk ligt nergens vast. En wat mensen zelf rapporteren, ligt doorgaans aan de lage kant.

De Europese en leeftijdsspecifieke patronen blijven onverklaard. Het beschermende signaal was sterker in Europese populaties en het duidelijkst in de 60-69-cohort. Een mechanisme noemt het artikel niet, en speculeren doe ik hier niet. Maar een echt causaal effect zou over regio's en leeftijden heen gelijkmatiger opduiken. Dat het dat niet doet, maakt me juist sceptischer over de beschermende lezing.

Aan de zware kant van de curve is wegkijken lastiger. Drie verschillende dementie-uitkomsten, allemaal dezelfde richting op. Het Alzheimer-getal is opvallend nauw: RR = 1,29, 95% BI: 1,21-1,36. Dat is geen ruis.

De praktische grens ligt tussen "matig" en "zwaar" - daar kantelt de curve. AlcoBalance laat je in real time zien waar je zit: je ritme, je piek en het moment waarop je versnelt. Dan kun je nog afremmen terwijl de avond loopt.

Bron: Internal Medicine Journal, DOI